"Trí thức", phiên bản Việt: dại đòi dạy khôn

Mình đọc bài của mấy bloggers chỉ trích thậm tệ bài trả lời phỏng vấn của anh Ngô Bảo Châu trên Tuổi trẻ. Mình vô Tuổi trẻ đọc. Bài PV quá hay và khái niệm về trí thức mà anh Châu đưa ra quá chuẩn - khái niệm mà cả thế giới dùng. Mấy bác bloggers kia chẳng hiểu đọc từ đâu cái định nghĩa/phiên bản Việt của từ "trí thức" mà nhảy ra ném đá người khác không thương tiếc. Mấy bác này đã nhầm lẫn khái niệm trí thức (intellectual) với khái niệm trí thức cộng đồng (public intellectual- những người trí thức đấu tranh cho dân chủ, nhân quyền, tích cực phản biện xh). Public intellectual là khái niệm mới hình thành những năm sau này và chỉ là một tập con của khái niệm intellectual, nhằm khuyến khích trí thức tham gia phản biện xh chứ không hẳn là khái niệm trí thức. Ai cho phép các bác ép intellectual phải là public intellectual? Rồi tự cho rằng những ai không đấu tranh cho dân chủ nhân quyền, không phản biện xh thì không phải là trí thức? Bây giờ sang Mỹ hỏi anh Ngô Bảo Châu có phải là trí thức không? Chỉ những người thiểu năng trí tuệ mới bảo anh Châu không phải trí thức.

Hiểu nôm na nhất thì trí thức là những người xả thân cho sự nghiệp làm giàu cho tri thức nhân loại (life of mind, meaning the pleasure in intellectual stimulation), cho cái sự biết và sự hiểu (knowing and understanding). Họ giúp chúng ta hiểu tự nhiên và xh vận hành ra sao, điều gì đã xảy ra trong quá khứ, làm sao để phân tính một khái niệm (concept), làm sao để hiểu, tôn trọng và chiêm ngưỡng, thưởng thức nghệ thuật và văn học. Họ biết kết hợp lý thuyết với thực hành để giải quyết vấn đề (combine theoretical concepts with practical capacity).

Anh Châu thừa tiêu chuẩn là một trí thức (intellectual). Và nhìn vào những điều anh tâm huyết ví dụ xây dựng tủ sách, hợp tác đào tạo sinh viên, quan tâm đến việc nâng cao vị thế của nghành Toán của VN, quan tâm đến việc trao đổi kiến thức, quan tâm đến một số vấn đề nóng của xh, anh Châu cũng đồng thời đủ tiêu chuẩn là một trí thức cộng đồng (public intellectual). Anh đã thể hiện và thực hiện trách nhiệm của mình với xh.

Ngược lại, những người đấu tranh cho dân chủ, nhân quyền, thường xuyên phản biệt xh, activists, chưa chắc đã phải là trí thức. Nếu những người này không cống hiến cuộc đời họ cho "life of mind" như tôi mô tả ở trên thì không thể là trí thức. Ở nhiều xh phương Tây, những người hoạt động chính trị (politician) thường cũng không phải trí thức. [Ở xứ Mỹ này, phe cộng hòa còn được hiều = anti-intellectual]. Đừng tưởng viết mấy bài phản biện trên blog mà đòi trở thành trí thức.

*****
Tôi nghĩ đến lúc các trang blog lề trái của ta phải có một người đủ tài, đủ đức, đủ tố chất lãnh đạo để tập hợp chúng thành một trang có chất lượng hơn. Các bác nên học sự hình thành của trang Huffington Post ở bên Mỹ này - một trang lefty/intellectual. Một trang dạng blog sau vài năm đã tập trung được đủ thành phần tinh tú, có số lượng đọc giả cực lớn, vươn ra đủ các châu lục. Còn mấy trang blog lề trái của ta ngày càng chán, chất lượng hầm bà rằng, một số bài viết có cái nhìn ấu trĩ, xào đi xáo lại vài vấn đề cũ rích, và một số trường hợp phản ứng quá đà làm cho một số vấn đề trở nên lố bịch. Điều nguy hại là nhiều bác không nhận ra sự kém của mình; các bác bị page view và mấy lời khen vô nghĩa làm mờ mắt.