Nigeria (8)

Đến Amsterdam sớm, cho hành lý vào locker, đổi tiền EU, rồi đi ra xin vào Ams. Tức là cái thằng mình đã rất sẵn sàng dạo bộ ở Ams. Nhưng đen đủi là hải quan bắt phải có visa. Mình bảo: tôi vào mấy tiếng dạo chơi, ăn trưa, rồi quay lại mà không được à? Bọn nó bảo: “Tất cả các loại visa áp dụng cho Mỹ không có hiệu lực ở Hà Lan hay EU. Cứ luật cho hộ chiếu Việt Nam mà áp dụng thôi. Mày mang hộ chiếu Việt Nam thì mày phải có visa”. Mịa nó chứ. Làm mình tốn ít tiền ngu. Chửi thầm, bọn Hà Lan này tởm thật, cho vàng tao cũng chẳng thèm ở lại nước mày. Ngày xưa mình vào, hải quan cũng săm soi, hỏi vặn vẹo đến khó chịu. Đến lúc về đến VN còn bị ĐSQ bắt đến trình diện là đã về. Đúng là điên hết cỡ. Thế mới thấy bọn Anh tử tế, họ cho mình vào ngay tắp lự. Đành ngồi ở sân bay uống café, viết blog và đọc sách vậy. Mà mình đúng là dân nghèo từ Mỹ sang thăm các bạn EU giàu có. Cái gì ở đây cũng mắc, cứ nhét credit card vào rồi đến lúc nhìn cái bill chuyển sang đô mà xót sa cả lòng mề.

Khoe đây. Lần này đọc được 2 cuốn. Đọc “Atonement” của Ian McEwan, hay nhưng buồn tê tái. Câu chuyện tình chiến tranh nào cũng hay thì phải. Đọc xong “The Catcher in the Rye” thì hôm sau ông tác giả lăn đùng ra chết. (Giống hệt ngày xưa vừa mua xong tập Collection của Michael Jackson thì tuần sau anh này cũng chết. Không hiểu tại sao mình lại đem đến nhiều dự báo chết chóc đến thế). Phải nói ngôn ngữ cuốn này fun. Quá fun. Vừa đọc vừa cười làm em tiếp viên cứ nhìn mình cười tủm tỉm. Hình như cuốn này đã dịch ra tiếng Việt. Bác nào mà dịch được cái thứ ngôn ngữ “chợ búa” của Salinger sang tiếng Việt mà chuyển tải đúng được cái giọng điệu của nó thì thật là bái phục. Đọc xong cuốn này là yêu liền cái cậu Holden. Nhân vật này đem cho học sinh phân tích thì thật là hay.

Đành để đống tiền EU kia đến tháng 7 sang Vienna dự hội nghị tiêu vậy. Lúc ấy thì đi chơi cả thể. Mà chưa biết chừng tháng sau đi Nigeria sẽ rẽ vào Paris chơi mấy ngày. Hy vọng là kịp xin visa. Tránh sai lầm như buổi sáng nay.

Viết tiếp về Nigeria đây:

Sân bay

Hôm đến Nigeria, mình phủ đầu hải quan luôn: đây là lần thứ 2 tôi đến Nigeria và tôi đến từ Mỹ. Và tôi sẽ quay lại tiếp, khoảng 2 tháng 1 lần. Thế là nhanh gọn và vui vẻ. Anh chàng này còn hỏi mình đủ thứ về Mỹ.

Lần quay lại Mỹ, mình gặp một anh nhìn có thâm niên hơn. Anh này cho mình qua hải quan cực nhanh, không hỏi câu gì ngoại trừ quẹt các loại giấy tờ vô máy quét. Nhưng đến lúc check hành lý thì 1 em cứ nhất định bắt mình gửi theo hành lý cái carryon. Mình bảo: tôi đi sang đây với cái carryon này, vẫn từng ấy đồ, mà tôi mang lên máy bay được, sao cô lại cứ bắt tôi check in? Cô này chuối vãi, vẫn khăng khăng: không thể cho lên được. Đến khi check-in mình bảo tôi sẽ không gửi, chỉ có 1 bag và 1 carry-on và tôi sẽ mang lên máy bay. Chị kia đòi cân và đo. Mình bảo thích thì cân. Cuối cùng vẫn phải cho mình mang lên máy bay.

Nhân cái chuyện này nhớ ra các chuyến đi nội địa cũng tương tự. Cái túi bé tí nhân viên cũng bắt gửi mặc dù máy bay thì to và thừa đầy chỗ. Sân bay ở đây buồn cười: bé tí và xấu và lúc nào cũng thấy mấy anh chàng đứng đó gạ hành khách thuê mấy cái xe chuyển đồ của họ. Đang check in thì điện tắt cái bụp. Đợi một lúc, điện sáng, rồi lại tắt cái bụp. Họ không có hệ thống điểu hòa trung tâm nên ngồi ở phòng chờ mà chả thấy khá hơn ngoài sân là mấy. Họ không có cổng ra máy bay nên cứ phải đợi xe bus đón rồi chuyển ra máy may đậu ở ngoài sân. Các băng chuyền hành lý rất thủ công, đặc biệt ở các cổng nội địa. Toilet ở sân bay đều không có hệ thống giật nước tự động nên lúc nào cũng có nhân viên đứng ở cửa để dội nước. Mấy hôm đầu mình cứ thấy có mấy người đứng trong toilet thì tò mò lắm: quái, cái toilet thơm tho gì mà mấy chàng và nàng cứ đứng lù lù đó? Rồi thì cũng hiểu. Nhưng họ đang có kế hoạch xây sân bay mới ở cả Lagos lẫn Abuja và với diện tích sân bay rất rộng với vài terminal riêng biệt thì tôi hy vọng trong tương lai nước này sẽ có những sân bay đẹp.

Tiếng Anh Nigeria

Dân Nigeria có thứ tiếng Anh rất chuối. Họ thường phát âm thiếu chữ trong các từ và sai trọng âm (giống dân Việt mình). Mỗi tộc người lại có những giọng phát âm khác nhau nên vời hàng trăm dân tộc khác nhau thì việc nghe tiếng Anh ở đây không hề đơn giản. Những người tiếp xúc nhiều với tiếng Anh Anh và Mỹ thì nghe dễ hơn. Nghe đài hay TV cũng chuẩn hơn. Nhưng nghe dân tình nói chuyện thì buồn cười lắm. Thi thoảng phải hỏi lại cho chắc ăn.

Tuy nhiên báo chí ở đây thì rất nhiều, rất đa dạng và rất chuẩn. Tờ The Guardian là tờ báo chính thống ở đây. Financial Times cũng xuất bản hàng ngày ở đây luôn. Tất nhiên là các ấn bản cho châu Phi và Nigeria. Thông tin trên báo rất đa dạng và lối viết không khác gì báo Anh Mỹ xịn. Đọc báo ở đây sẽ thấy ngay sự không kiểm duyệt. Người ta sẵn sàng bàn về tham nhũng trong chính phủ ngay trên mặt báo và những người dân tôi gặp cũng nói về những vấn nạn của nước họ hết sức tự nhiên và cởi mở.

Mô hình nhà nước

Nhân tiện sáng thứ 7, tôi gọi taxi đi mua mấy món quà lưu niệm cho vài người bạn và tiện thể dạo một vòng thủ đô Abuja. Thủ đô này mới được thành lập nên mọi thứ đều mới. Cây cối vẫn còn nhỏ, chưa đủ để làm giảm cái nắng và khô của mùa khô ở xứ này. Nhà cửa và đường xá rộng rãi dù chưa thật tươm tất. Có những khu dành riêng cho các nước xây đại sứ quán. Có những đại lộ ăn cắp y chang thủ đô DC của Mỹ, ngay cả những cái tên như Constitution. Nigeria theo thể chế Cộng hòa, gồm 36 tiểu bang và một bang làm cơ quan hành chính trung ương (như DC). Quốc hội cũng chia làm 2 viện: Thượng và Hạ viện và có 2 Đảng phái chính. Tham nhũng là một căn bệnh trầm kha của các nước châu Phi nên Nigeria cũng trong hoàn cảnh tương tự. Nước này mới thoát khỏi mấy chục năm cầm quyền của chính quyền quân sự. Chính quyền dân chủ hiện tại còn khá non trẻ, mới khoảng chục năm. Với nguồn dầu mỏ rất lớn nên các bác trong chính phủ càng có nhiều điều kiện tham nhũng. Cái hay tôi nhìn thấy ở Abuja là tương lai họ sẽ tránh được sự trật trội và lộn xộn như Hà Nội của ta. Abuja có nhiều đất và thiết kế tổng thể tốt. Mặc dù hiện tại nó thua xa Hà Nội về mức độ sầm uất, tiện lợi và fun. Abuja được thiết kế làm khu hành chính chứ không phải khu dân cư. Thu nhập bình quần đầu người (tính theo tỉ suất sức mua tương đương) của Nigeria gần bằng Việt Nam (khoảng 2500 đô/ người/năm).

Trường đại học

Tôi có việc phải nhờ đến phòng lab của trường đại học Lagos (lagos university teaching hospital) và có dịp ghé thăm 1 giáo sư xã hội học của trường đại học Ibadan. Hệ thống giáo dục đại học ở đây cũng ăn cắp y chang hệ thống giáo dục Mỹ. Mặc dù trường Y ở đây cũng đào tạo 6 năm như Việt Nam. Một trường đại học lớn (university) gồm hàng loạt các trường con (school). Có lẽ vì đại học của họ không tệ nên Nigeria là một nước có nhiều người có trình độ, kiến thức tốt. (Người nghèo thì rất nghèo và hệ thống giáo dục phổ thông của họ kém do thiếu vật chất và đầu tư. Những người nghèo ở Nigeria khó mà vô được đại học). Trường đại học ở đây cũng rộng mênh mông, đi từ trường này sang trường kia cũng mỏi chân. Đến phòng của ông giáo sư trẻ này, tôi rất ngạc nhiên. Ông có đầy 1 phòng các loại tạp chí chuyên ngành liên quan (journal) và các loại sách về methodology dành cho sinh viên Tiến sĩ. Mà toàn là journal và sách tiếng Anh xịn. Ông nói ông phải có như vậy để sinh viên của ông tham khảo. Tôi nhặt mấy cuốn luận văn lên xem, chỉ lướt qua phần methodology đã thấy sinh viên của ông làm rất bài bản với các phương pháp thống kê hiện đại và phức tạp chứ không sơ sài như của ta.

Con người

Tôi đánh giá người Nigeria qua giao thông của họ. Ở thành phố đông dân nhất Châu Phi như Lagos, tình trạng giao thông thật tồi tệ. Người tham gia giao thông rất thiếu kiên nhẫn, thiếu ý thức, và mạnh ai người ấy đi, còi xe inh ỏi – y chang Việt Nam mình. Lagos quá rộng và là thành phố khá lâu đời nên hệ thống giao thông đã quá bất cập. Chính quyền gần như bất lực trước sự xuống cấp và quá tải của giao thông ở đây. Ở đây chỉ có những người làm nghề xe ôm là dùng xe máy còn lại toàn là ô tô. Ô tô trong những con phố nhỏ và hệ thống đèn đường thiếu đồng bộ dẫn đến tắc nghẽn. Cả đời mình, tôi chưa thấy giao thông ở đâu kinh hoàng như ở Lagos. (Tuy nhiên, nếu ném hết xe máy ở Hà Nội và Sài Gòn đi và thay vào đo bằng ô tô thì tôi dám chắc HN và SG cũng không kém cạnh gì Lagos).

Cái ý “the common good” mà tôi có nhắc đến ở entry trước chính là ý này. Các nước nghèo có một điểm chung là người dân thiếu hy sinh cho những lợi ích/ tôn chỉ chung cho cả một xh. Họ chỉ ý thức cái lợi cá nhân. Bất cần biết cái lợi ích cá nhân ấy sẽ lại kéo chất lượng sống của chính cá nhân ấy đi xuống.Tôi nghĩ nhìn vào giao thông để đánh giá con người và giàu nghèo là khá chuẩn. Ví dụ, giao thông ở Singapore hơn ở Bankok, Bangkok hơn Malina,và Manila hơn Hà Nội. Và giàu nghèo cũng theo thứ tự ấy. Những nước mà người dân thiếu ý thức cho cái gọi là “the common good” đều là các nước nghèo và tham nhũng. Các nước có tình trạng giao thông hỗn loạn đều là những nước nghèo. Một ngày VN vẫn còn tình trạng giao thông hỗn loạn, còn sự thiếu ý thức của người dân, thiếu hy sinh cho cái chung, thiếu trách nhiệm trước cái chung thì tôi nghĩ chúng ta sẽ vẫn nằm trong mục: nước nghèo.

Amsterdam Airport 31/01/2010