Lý giải cho những thất bại của Obama

Đêm qua nằm coi tin. Obama có bài phỏng vấn dài trên ABC. Nhìn mặt ông khoảng 10 phút đầu thấy rõ stress và bối rối. Sau đó thì thấy ông thư giãn hơn. Tội nghiệp. Cái nghề tổng thống này lắm quyền uy và hào quang nhưng cũng tổn thọ ghê ghớm. Nhìn Obama cách đây 2 năm với Obama bây giờ thì đủ biết. (Mặc dù dân da đen có làn da đẹp và trẻ dai). Dân tình và truyền thông tứ phía chĩa mũi tên vào rỉa rói. Chưa kể tai mắt của dân blogger mà nhiều người đã thành những thương hiệu nổi tiếng. Chả trách Việt Nam mình cho các bạn dùng facebook chao đảo và TQ thì cấm luôn dân tình search những thông tin nhậy cảm. Bất biết hôm nay John Kerry và Hillary Clinton lớn tiếng chỉ trích TQ và kêu gọi mọi người “fight for internet freedom”. Đánh phủ đầu dân chúng là một quyết định khôn khoan. Ngày xưa thực dân Pháp chả có chính sách làm ngu dân Việt để dễ bày cai trị là gì.

Dông dài tí. Giờ quay sang chuyện Obama. Làm sao mà chỉ sau một năm đã ra nông nỗi này?

Khách quan là do Obama nhậm chức đúng lúc kinh tế tồi tệ nhất. Sau một năm, thất nghiệp vẫn cao làm tình trạng lo lắng trong dân chúng tăng, dẫn đến niềm tin vào ông giảm. Và người dân càng nhạy cảm và lưỡng lự hơn với những dự luật có nguy cơ làm thâm thủng ngân sách.

Khách quan nữa là tình trạng “anti-Obama” từ dân Mỹ bảo thủ vẫn rất lớn. Đặc biệt là những người già ở các khu vực nông thôn. Người già ở Mỹ rất dễ bị hù dọa. Cứ nhìn những người đi biểu tình phản đối cải tổ y tế thì biết, toàn là các cụ nghỉ hưu và là dân da trắng. Khổ thế. Các cụ chả hiểu tình trạng y tế ở Mỹ nó dở thế nào. Các cụ chỉ tin vào mấy chú như Glenn Beck với Rush Limbaugh thôi. Các cụ ấy sợ bị mất medicare.

Về mặt chủ quan thì Obama, đúng hơn là Obama and team, đã phạm phải một số sai lầm:

1. Ngủ say trong chiến thắng. Obama tưởng rằng dân tình đã ghét cả Bush lẫn Clinton tức là họ đã có những chuyển biến cơ bản. Ông tưởng sự ủng hộ ông sẽ mang tính chất lâu dài. Ông đã nhầm. Với tình trạng kinh tế suy thoái, người ta có thể quay ngoắt 180 độ nếu như ông không vực được nó lên. Đặc biệt khi ông đã ném vào đó hàng ngàn tỉ đô mà cuối cùng thì chỉ béo bở ngân hàng.

2. Ông sai lầm khi nghĩ rằng pass cái bill cứu trợ tài chính là một thành công; và với 60 người trong thượng viện, làm răng mà không pass được bill y tế? Nhưng khi ông không kiểm soát được các nhà băng lớn, để tình trạng thưởng vô tội vạ thì cũng là lúc dân chúng thấy bất công lên đến đỉnh điểm. Thế cho nên khi ông cố cho pass cái bill cải tổ y tế thì làn sóng phản đối lên cao vì người ta sợ “big government” và thuế sẽ tăng. Người ta nghĩ, thụt ngân sách thì thuế phải tăng, thế là người ta tìm cách cản. Việc thua của ứng viên dân chủ ở bang Massachusetts hôm rồi là một minh chứng cho điều này.

3. Do hứa quá nhiều và tác dụng ngược của khẩu hiệu CHANGE. Khi ông hứa quá nhiều thì người ta phải hy vọng ông sẽ thực hiện những lời hứa đó. Nhưng té ra không. Trong năm đầu tiên, Obama đã không giải quyết được những gì mà những người ủng hộ ông mong muốn. Nhà Trắng đã loại bỏ/ hoặc không quan tâm đến những bill mang tính “social progressive” và điều này đã tạo nên một không khí thất vọng trong phe cấp tiến. Cộng với việc lobby vẫn tăng và thậm chí là tăng mạnh thì người ta tin rằng Washington vẫn hoạt động theo đường lối cũ. Chính quyền vẫn vì “big companies/ corporate” hơn là vì lợi ích của dân thường.

4. Cái bill bảo hiểm y tế là thứ chia rẽ dân chúng Mỹ nhiều nhất. Obama đã sai lầm khi cố tình tìm sự ủng hộ của lưỡng đảng. Phe Cộng hòa phản đối bill này phần lớn vì số tiền ủng hộ tranh cử mà họ nhận được từ các hãng bảo hiểm/lobby. Những người cấp tiến thì tìm mọi cách cho pass cái bill này để giảm chi phí y tế/ giảm sự lũng đoạn của các công ty bảo hiểm. Khi Obama không pass được bill này, ngay cả khi thay đổi nhiều chi tiết để thỏa mãn phe Cộng hòa, thì tương lai ông sẽ ảm đạm vì những người từng vote cho ông sẽ ngồi nhà trong lần bầu cử tiếp theo và họ sẽ không ủng hộ ông về mặt tài chính nữa. Và những người không vote cho ông (dân Cộng hòa) sẽ vẫn không vote cho ông – never. Sự lượng lự của Obama đã dẫn đến không khí thất vọng tràn ngập trong phe cấp tiến. Và theo tôi đây là sai lầm lớn nhất của Obama. Obama có làm gì cũng phải theo cái "agenda" mà ông đã phác thảo. Và làm gì thì cũng phải nghĩ đến những người đã bầu cho ông. Sự thất vọng của cả 2 phe tả hữu đã làm cho approval rating của Obama trượt dốc.

Để làm giảm sự tức giận của dân chúng trước tình trạng thưởng hàng vài chục tỉ đô của mỗi ngân hàng lớn, Obama cần có chính sách bắt các ngân hàng này trả hết nợ trước khi có thể thưởng và hạn chế các ngân hàng này phình quá to. Ngân hàng càng lớn thì nguy cơ rủi ro như những gì xảy ra năm ngoái càng lớn. Ông cũng có thể phải thay bộ trưởng ngân khố lẫn cố vấn tài chính (Tim Geithner + Larry Summers). Hai vị này gần như là đệ tử của phố Wall vì vậy các chính sách đều đi ngược lại những gì dân chúng trông đợi.

Với Nhà trắng, Obama phải có chính sách nắn chỉnh đội quân của mình thậm chí là thay người lãnh đạo nhân sự và chính sách– Rham Emanuel. Anh này là cái gai trong mắt dân cấp tiến bởi nhiều chính sách bảo thủ và rõ ràng đường lối anh này vạch ra trong năm vừa qua đã thất bại.

Theo tôi thì thất bại năm đầu của Obama cũng là may. Nó là tiếng chuông cảnh báo cho ông biết là ông đã đi sai đường. Và nó cũng cho ông thấy những khó khăn mà phe Dân chủ sẽ gặp trong bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay. Tôi hy vọng ông còn thời gian để sữa những sai lầm. Tuy nhiên, tôi hy vọng ông vẫn đi theo đường lối cấp tiến (liberal/left). Vì left là phe đã bầu và sẽ bầu cho ông. Nếu ông chuyển vào “center” thì ông sẽ phải đối mặt với nguy cơ thua cuộc trong năm 2012.