Nigeria (3)

Nigeria là một đất nước rộng thứ 2 châu Phi; đông dân nhất ở châu Phi (145 triệu); đông dân thứ 8 trên thế giới; và là một trong ít nước có nguồn dự trữ dầu mỏ lớn nhất thế giới với lượng khai thác xấp xỉ 50 triệu thùng mỗi ngày. Ước tính 90% lợi tức (revenue) và ngân sách của nước này là từ giàu mỏ. Nigeria giàu thứ 3 châu Phi với dân số có trình độ đại học ở mức khá cao. Lượng sinh viên Nigeria đến Mỹ du học cũng không hề ít và có khoảng 1 triệu dân Nigeria hiện đang sống ở Mỹ. Nếu bạn nào ở DC mà gọi taxi thì sẽ chủ yếu là gặp 2 loại người: Pakistani hoặc Nigerian.

Khi mới đặt chân đến đây tôi có nhận xét Nigeria nghèo hơn mình tưởng. Điều này đúng nhưng lại sai. Dân Nigeria không hẳn nghèo, cứ nhìn dòng xe cộ với những chiếc xe sang trọng và đẹp chẳng kém gì xe ở Mỹ thì đủ biết. Giá xe ở đây chỉ mắc hơn giá xe ở Mỹ chút xíu nhưng trung bình cũng vài chục ngàn đô mỗi chiếc mà lại trả bằng tiền mặt chứ không có hệ thống trả góp như ở Mỹ. Không giàu thì làm sao mà mua xe đây? Mỗi gia đình ở các thành phố lớn đều hầu như có ít nhất 1 chiếc xe. Tuy nhiên hệ thống cơ sở hạ tầng, trường học, bệnh viện của Nigeria thì cực tệ và nó làm cho bộ mặt đất nước này trở nên nham nhở. Tham nhũng xảy ra ở mọi cấp độ trong chính quyền Nigeria và gần như hệ thống chính quyền ở đây không hoạt động đúng chức năng của mình. Vừa đến nhà cô bạn học cùng trường ăn tối (bạn vừa chuyển đến Nigeria được 2 tháng) 2 đứa ngồi tuôn ra một loạt những ấn tượng về Nigeria. Bạn tôi bảo: Một đất nước giàu có tài nguyên như Nigeria mà để hệ thống cơ sở hạ tầng thế này thì không thể chấp nhận được (nguyên văn từ bạn tôi dùng: inexcusable). Bạn tôi tiếp: đi ra khỏi các thành phố lớn để đến vùng nông thôn sẽ thấy đất nước này hầu như không có cơ sở hạ tầng, không đường giao thông, không điện, không nước. Ngay cả ở Thủ đô mà điện đóm cứ nhập nhằng, từ văn phòng đến khách sạn chỗ nào cũng phải dùng ổn áp. Thi thoảng điện lại ngắt cái phụp trong vài giây do quá tải. (Vì điện đóm nhập nhằng nên tôi thấy các văn phòng hầu như 100% xài laptop).

Ngôn ngữ và con người Nigeria

Điều thuận lợi khi đến Nigeria là Tiếng Anh chính là ngôn ngữ quốc gia. Trường học, báo chí,phát thanh, truyền hình đều dùng tiếng Anh. Dân thành phố và công chức đều dùng tiếng Anh. Những người ít cơ hội học hành hơn thường dùng pha trộn tiếng Anh với ngôn ngữ của nhóm sắc tộc của họ. Một số người dùng thứ tiếng Anh không chuẩn (broken English). Phát âm tiếng Anh của họ cũng khá đặc trưng châu Phi nên không hề dễ nghe. Nhưng một số người đặc biệt là những người có trình độ học vấn cao thì tiếng Anh của họ mang khá nhiều nét Mỹ và rất dễ nghe. (Tuy nhiên tiếng Anh của họ chắc ăn đứt cái thứ tiếng Anh của tôi vì dẫu sao sinh ra họ đã sử dụng tiếng Anh). Nhặt một tờ báo ở đây lên đọc thấy ngôn ngữ không khác gì tờ Times và nếu bật TV hay radio sẽ nghe thấy tiếng Anh chuẩn hơn tiếng Anh giao tiếp ở bên ngoài rất nhiều.

Con người Nigeria hoàn toàn khác dân da đen ở Mỹ. Họ khác bởi họ không phải qua những tháng ngày nô lệ (the mentality is different). Tôi còn nhớ 1 lần trên tàu điện ngầm ở NY, tùng hỏi: Mày có phân biệt được dân Phi với dân Mỹ gốc Phi không? Rồi T chỉ ra cho mình là dân Phi lúc nào cũng cố ăn mặc đoàng hoàng, hoặc mặc vest để cho thấy họ là dân có skill. Ở bên này cũng vậy, dân công chức ăn mặc rất lịch sự để phân biệt với dân lao động phổ thông. Ai cũng vest rất đẹp, giày đen bóng. Nếu so với những đồng nghiệp và công chức ở đây thì thấy quần áo và giày của mình dở tệ. Tuyệt nhiên là không ai mặc quần bò đến cơ quan vào thứ 6 mặc dù đây là môi trường non-business.

Nigeria có gần 200 sắc tộc khác nhau nhưng có 3 nhóm sắc tộc chính. Người Nigeria nhìn khá đẹp. Một số sắc tộc có khuôn mặc vuông vức với đôi mắt cân đối, to rất đẹp. Một số sắc tộc có khuôn mặt kém đẹp hoặc nước da đen hơn. Nhưng ở đây không có ai béo phì nên nhìn đàn bà rất sexy và đàn ông rất vạm vỡ. (Nước Mỹ có lẽ đã đem những người Phi đến đây và làm hỏng họ). Dân ở đây rất chăm chỉ lao động, không có kiểu ngồi hiên nhà ngó xuống đường như dân Mỹ gốc Phi. Con người và cuộc sống ở đây cuồn cuộn trong các hoạt động. Về tính cách thì có lẽ dân Nigeria (và phần lớn dân Tây Phi) giống dân Ấn Độ ở châu Á, nói nhiều và aggressive (nói chung là dân có attitude và chính vì điều này mà Nigeria cũng có nhiều tiếng xấu "bad reputation" liên quan đến tính cách). Dân Đông Phi hoàn toàn khác, hiền lành và thân thiện hơn dân Tây Phi rất nhiều. Dân Đông Phi có thể được ví như dân Đông Nam Á như Việt Nam và Thái Lan. Tuy nhiên nếu ở lâu lâu thì thấy dân Nigeria cũng thân thiện, và ít nhất thì họ cũng là dân tộc thích cười và thích nói chuyện tếu.

Dân Nigeria giống dân Việt là thích bóng đá. Sau giờ làm việc hay cuối tuần là họ đá bóng. Các màn hình TV ở các sảnh khách sạn lúc nào cũng thấy giải ngoại hạng Anh hay cúp C1. Báo chí chỗ nào cũng có mục bóng đá. Và người Nigeria nói với tôi rằng bóng đá là môn thể thao số 1 của họ. Điểm giống với người Việt nữa là đàn ông Nigeria rất gia trưởng. Đàn bà ở đây phải chịu phục tùng và rất nhiều người ok với việc bị đàn ông sai khiến, thậm chí đánh. (Đàn ông gia trưởng là điều phổ biến ở nhiều nước châu Phi và là một trong những lý do khiến việc hãm hiếp (rape) xảy ra ngoài mức tưởng tưởng ở đây). Dân Nigeria cũng rất sính và tôn thờ bằng cấp. Cái này làm tôi mấy phen đỏ mặt. Ở Mỹ, không mấy khi người ta giới thiệu người kèm theo chức danh (có thể ở trường học, trước mặt học sinh) nên khi sang bên này tôi thấy lạ và uncomfortable quá thể luôn. (Ở Mỹ, nếu có giới thiệu thì cũng chỉ là tên kèm công việc làm). Ở bên này, tôi thấy cậu đồng nghiệp lúc nào cũng tự giới thiệu: This is Dr. Emeka. Đặt khách sạn cậu ta cũng giới thiệu Dr. Emeka O…và Dr. Lung V. Đến khách sạn, thấy chình ình cái welcome note Dr. Lung V. Càng tiếp xúc càng thấy người ở đây tôn thờ bằng cấp và chức danh. Ngay cả trong khi chuyện trò khá thân mật họ vẫn gọi nhau bằng Dr. hoặc Ngài (Sir), thậm chí giữa 2 người cùng có chức danh Dr. nhưng người có chức bé hơn vẫn gọi người kia bằng Dr. Thấy một không khí rất top down khi sếp nói chuyện với nhân viên và nó làm mình cảm thấy tội nghiệp cho những người cấp dưới. Cảm thấy vậy vì chưa bao giờ mình phải sống và làm việc trong môi trường này.

(Còn tiếp)